NHÖÕNG ÑOÙNG GOÙP QUAN TROÏNG VAØO VIEÄC PHAÙT TRIEÅN GIAÙO DUÏC
ÔÛ MIEÀN NAM CUÛA NHÖÕNG NHAØ GIAÙO DUÏC XUAÁT THAÂN TÖØ ÑÒNH
TÖÔØNG HAY TÖØ TRÖÔØNG TRUNG HOÏC COLLEØGE LE MYRE DE VILERS
MYÕTHO
Nguyeãn Thanh Lieâm
Tröôùc khi bò
Phaùp ñoâ hoä, neàn giaùo duïc ôû Vieät Nam laø neàn giaùo duïc
cuõ cuûa Nho gia, goïi noâm na laø “caùi hoïc cuûa nhaø Nho” nhö
nhieàu ngöôøi thöôøng noùi. Neàn giaùo duïc cuõ naøy ñöôïc thay
theá baèng neàn giaùo duïc môùi cuûa ngöôøi Phaùp vaøo nhöõng
thaäp nieân cuoái cuøng cuûa theá kyû thöù XIX ôû Mieàn Nam sau
khi ngöôøi Phaùp ñaët xong neàn ñoâ hoä treân phaàn ñaát naøy. ÔÛ
Mieàn Baéc vaø Mieàn Trung tuy neàn hoïc cuõ cuûa Nho gia vaãn
coøn keùo daøi sang nhöõng thaäp nieân ñaàu cuûa theá kyû XX nhöng
caùi hoïc cuõ cuûa Nho gia cuõng ñaõ ñeán luùc suy taøn nhö Traàn
Teá Xöông than thôû:
“Caùi hoïc nhaø Nho ñaõ hoûng
roài
Möôøi ngöôøi ñi hoïc, chín ngöôøi thoâi.”
Ngöôøi Phaùp
thieát laäp neàn giaùo duïc môùi vôùi hai muïc tieâu: (1) muïc
tieâu thöïc tieån laø ñaøo taïo moät soá ngöôøi bieát chöõ Quoác
Ngöõ vaø tieáng Phaùp vôùi chuùt hieåu bieát veà vaên minh Taây
phöông ñeå laøm coâng chöùc ôû nhöõng ngaïch traät thaáp phuïc vuï
cho chính quyeàn thuoäc ñòa, (2) muïc tieâu lyù thuyeát cuûa moät
soá laõnh ñaïo trí thöùc Phaùp laø ñoàng hoùa vaên hoùa
(assimilation culturelle) ngöôøi baûn xöù töùc laø bieán ngöôøi
baûn xöù thaønh ngöôøi Phaùp veà phöông dieän vaên hoùa. Hoï töï
cho hoï coù söù maïng ñoái vôùi nhaân loaïi laø “söù maïng vaên
minh hoùa” (mission civilizatrice) caùc nöôùc keùm môû mang, keùm
vaên minh, hieåu theo nghóa vaên minh khoa hoïc kyõ thuaät Taây
phöông. Ngöôøi soát saéng thöïc hieän muïc tieâu vaên minh hoùa
ngöôøi Vieät Nam laø Le Myre de Vilers. OÂng laø ngöôøi Phaùp daân
söï ñaàu tieân ñöôïc cöû laøm Thoáng Ñoác Nam Kyø. Caùc thoáng
ñoác tröôùc oâng ñeàu thuoäc phe quaân söï, nhaát laø trong haûi
quaân Phaùp. Le Myre de Vilers laøm Thoáng Ñoác Nam Kyø töø naêm
1879 ñeán naêm 1892. Ñeå thöïc hieän söù maïng vaên minh hoùa
ngöôøi Vieät oâng cho môû raát nhieàu tröôøng hoïc, töø tröôøng sô
caáp ôû laøng ñeán tröôøng tieåu hoïc ôû quaän vaø tænh, vaø ñaëc
bieät nhaát laø moät tröôøng trung hoïc (colleøge) ôû Nam Kyø.
Ñaây laø tröôøng trung hoïc ñaàu tieân vaø vaøo cuoái theá kyû XIX
ñaây laø tröôøng trung hoïc duy nhaát cho caû Mieàn Nam. Tröôøng
chæ coù hai naêm hoïc vaø mang teân laø Colleøge de MyõTho. Nhaø
vaên Hoà Bieåu Chaùnh (1885-1958) ñaõ töøng hoïc ôû tröôøng naøy.
Sang theá kyû XX tröôøng coù ñuû boán naêm hoïc vaø ñöôïc ñoåi
teân laø Colleøge Le Myre de Vilers, do moät soá giaùo sö cuûa
tröôøng ñeà nghò ñeå ghi nhôù oâng Thoáng Ñoác daân söï ñaàu tieân
ñaõ môû ra tröôøng naøy vaø cuõng ñeå ghi nhôù coâng lao cuûa oâng
ñoái vôùi vieäc phaùt trieån neàn giaùo duïc môùi ôû Nam Kyø. Ñeán
giöõa thaäp nieân 1950 tröôøng ñöôïc phaùt trieån theâm, coù caùc
lôùp ñeä nhò caáp ñuû ñeå trôû thaønh tröôøng trung hoïc ñeä nhò
caáp. Tröôøng ñöôïc ñoåi thaønh Lyceùe vaø mang teân moät danh
nhaân Mieàn Nam Vieät Nam: cuï Ñoà Chieåu. Danh xöng Lyceùe
Nguyeãn Ñình Chieåu roài Trung Hoïc Nguyeãn Ñình Chieåu ra ñôøi
töø ñoù vaø coøn maõi ñeán baây giôø.
Vaøo cuoái theá kyû XIX Nam
Kyø coù khoaûng moät trieäu röôûi daân soá, nhöng chæ coù khoaûng
5 ngaøn hoïc sinh cho taát caû töø sô caáp ñeán tieåu hoïc. Tyû
leä ngöôøi ñi hoïc tuy thaáp so vôùi só soá maø ta coù sau naøy
döôùi thôøi Ñeä Nhò Coäng Hoøa, nhöng so vôùi thôøi ñaïi caùc nhaø
Nho thì ñaây laø con soá khoång loà. Soá ñoâng naøy laø soá ñöôïc
haáp thuï giaùo duïc môùi. Hoï seõ laø lôùp ngöôøi duøng chöõ
Quoác Ngöõ thay chöõ Noâm vaø chöõ Haùn, hoï cuõng laø nhöõng
ngöôøi bieát chuùt ít tieáng Phaùp vaø moät soá kieán thöùc khoa
hoïc phoå thoâng coù theå xem nhö laø giôùi trí thöùc taân hoïc ôû
thôøi kyø chuyeån tieáp naøy. Ñoù laø tình traïng giaùo duïc ôû
Mieàn Nam. ÔÛ Mieàn Trung vaø Mieàn Baéc thì khaùc. Sang ñaàu theá
kyû XX giaùo duïc môùi môùi baét ñaàu thieát laäp ôû Mieàn Baéc
vaø Mieàn Trung, khoaûng hôn hai thaäp nieân treå hôn Mieàn Nam.
Vaø ñeán naêm 1917 chính quyeàn thuoäc ñòa môùi coù moät heä
thoáng giaùo duïc thoáng nhaát cho caû ba mieàn Nam, Trung, Baéc.
Heä thoáng giaùo duïc môùi naøy – goïi laø Giaùo Duïc thôøi Phaùp
thuoäc – goàm coù ba baäc : Tieåu hoïc, Trung hoïc, vaø Ñaïi hoïc.
Baäc Tieåu hoïc ñöôïc chia laøm hai caáp : (1) caáp Sô hoïc goàm
caùc lôùp Ñoàng AÁu (Cours Enfantin) hay lôùp Naêm hoaëc lôùp
Choùt, lôùp Döï Bò (Cours Preparatoire) hay lôùp Tö, vaø lôùp Sô
Ñaúng (Cours Elementaire) hay lôùp Ba, (2) caáp Tieåu hoïc goàm
coù lôùp Nhì Moät Naêm (Cours Moyen Premieøre Anneùe), lôùp Nhì
Hai Naêm (Cours Moyen Deusieøme Anneùe) vaø Lôùp Nhaát (Cours
Supeùrieur). Moãi laøng coù moät tröôøng sô caáp. ÔÛ toång lôùn
hay ôû quaän (ñoâng daân) coù theå coù tröôøng tieåu hoïc neáu coù
ñoâng hoïc sinh. Taïi moãi tænh lî coù moät tröôøng tieåu hoïc
lôùn (coù nhieàu lôùp cho moãi caáp lôùp), nhö tröôøng Nam Tieåu
hoïc Myõ Tho chaúng haïn coù ñöôïc 5 lôùp Nhaát, 1 lôùp Tieáp
Lieân (Cours des Certifieùs) hoài thaäp nieân 1940. Hoïc xong lôùp
Ba, töùc laø heát Sô caáp, hoïc sinh phaûi thi tuyeån vaøo lôùp
Nhì Moät Naêm ñeå hoïc tieáp baäc Tieåu hoïc, vaø khi xong lôùp
Nhaát (heát baäc Tieåu hoïc) hoïc sinh laïi phaûi thi laáy baèng
Sô Tieåu tieáng Phaùp vieát taét laø baèng CEPCI (töùc laø
Certificat d’EÙtudes Primaire Compleùmentaire Indochinoise). Ñaäu
xong baèng naøy hoïc sinh môùi ñöôïc döï kyø thi tuyeån vaøo naêm
Thöù Nhaát tröôøng Trung hoïc.
Baäc Trung hoïc
cuõng chia laøm hai caáp. Caáp thöù nhaát goïi laø Cao Ñaúng Tieåu
Hoïc (Enseignement Primaire Superieur, cuõng nhö trung hoïc ñeä
nhaát caáp sau naøy) goàm coù boán lôùp : Naêm Thöù Nhaát (Premieøre
Anneùe), Naêm Thöù Nhì (Deuxieøme Anneùe), Naêm Thöù Ba (Troisieøme
Anneùe) vaø Naêm Thöù Tö (Quatrieøme Anneùe). Hoïc xong Naêm Thöù
Tö hoïc sinh thi laáy baèng Thaønh Chung hay DEPSI (Diploâme
d’EÙtudes Primaire Superieur Indochinois). Nhöõng ai muoán thi
laáy baèng caép Phaùp thì coù theå thi baèng Brevet Premier Cycle
hay Brevet Elementaire. Caáp thöù hai laø ban Tuù Taøi goàm caùc
lôùp Second (nhö Ñeä Tam hay lôùp 10 sau naøy), Premieøre (nhö Ñeä
Nhò hay lôùp 11) vaø lôùp Terminale (nhö Ñeä Nhaát hay lôùp 12).
Xong lôùp Premieøre (Ñeä Nhò hay lôùp 11) hoïc sinh phaûi thi Tuù
Taøi I (Baccalaureùat Premieøre Partie), ñaäu ñöôïc Tuù Taøi I
môùi ñöôïc vaøo hoïc lôùp Ñeä Nhaát hay lôùp 12. Hoïc heát lôùp 12
hoïc sinh phaûi thi laáy baèng Tuù Taøi II (Baccalaureùat
Deuxieøme Partie). Khi leân lôùp Terminale (lôùp 12) hoïc sinh
phaûi choïn moät trong ba ban chính sau ñaây : (1) ban Trieát (Philosophie),
(2) ban Khoa Hoïc Thöïc Nghieäm (Sciences Expeùrimentales), vaø
(3) ban Toaùn (Matheùmatiques EÙleùmentaires). . Hoïc heát lôùp 12
hoïc sinh phaûi thi laáy baèng Tuù Taøi II (Baccalaureùat
Deuxieøme Partie) veà moät trong caùc ban noùi treân. Baèng Tuù
Taøi II thöôøng ñöôïc goïi taét laø Bac. Philo. (Tuù Taøi II ban
Trieát), Bac. Math. (Tuù Taøi II ban Toaùn) v v . . . Xong Tuù
Taøi hoïc sinh môùi ñöôïc vaøo Ñaïi hoïc, vaø döôùi thôøi Phaùp
thuoäc chæ coù moät ñaïi hoïc duy nhaát ôû Haø Noäi cho toaøn coõi
Ñoâng Döông. Moät soá khoâng nhoû hoïc sinh Vieät Nam, nhaát laø
ôû Mieàn Nam, sau khi xong Tuù Taøi thöôøng qua Phaùp hoïc tieáp
baäc ñaïi hoïc thay vì ra Haø Noäi hoïc.
Chöông trình hoïc
treân ñaây chòu aûnh höôûng naëng neà cuûa chöông trình Phaùp,
duøng tieáng Phaùp laøm chuyeån ngöõ. Tieáng Vieät chæ ñöôïc xem
nhö moät sinh ngöõ phuï. Ñuùng ra ñaây chæ laø chöông trình Phaùp
thaät söï nhöng coù chuùt söûa ñoåi nhoû aùp duïng cho caùc
tröôøng Vieät Nam. Chöông trình naøy keùo daøi ñeán heát Theá
Giôùi Ñaïi Chieán Thöù Hai treân toaøn coûi Vieät Nam. Sau naêm
1945, sau khi Vieät Nam tuyeân boá ñoäc laäp, chöông trình Vieät
ñöôïc ban haønh. Chöông trình naøy – chöông trình Hoaøng Xuaân
Haûn – ñöôïc ñem ra aùp duïng tröôùc ôû Baéc Vieät vaø Trung Vieät,
nhöng rieâng ôû Mieàn Nam thì vì coù söï trôû laïi cuûa ngöôøi
Phaùp neân chöông trình Phaùp vaãn coøn tieáp tuïc. Döôùi thôøi
Phaùp ñoâ hoä giaùo duïc phaùt trieån raát chaäm chaïp. Quyeàn
quyeát ñònh veà giaùo duïc cuõng nhö chính saùch giaùo duïc hoaøn
toaøn naèm trong tay ngöôøi Phaùp. Phaûi ñeán giöõa thaäp nieân
1950, döôùi thôøi Ñeä Nhaát Coäng Hoøa, chöông trình Vieät môùi
baét ñaàu ñöôïc aùp duïng ôû trong Nam ñeå thay theá chöông trình
Phaùp. Cuõng töø khoaûng thôøi gian ñoù, thôøi Ñeä Nhaát Coäng
Hoøa, caùc nhaø laõnh ñaïo giaùo duïc Vieät Nam môùi coù cô hoäi
ñoùng vai troø laõnh ñaïo quan troïng cuûa hoï. Nhöõng ñoùng goùp
cuûa hoï thaät lôùn lao ñöa ñeán söï baønh tröôùng vaø phaùt
trieån voâ cuøng maïnh meõ cuûa neàn giaùo duïc quoác gia döôùi
thôøi Ñeä Nhaát vaø Ñeä Nhò Coäng Hoøa.
Trong soá nhöõng
ngöôøi coù coâng nhieàu ñoái vôùi neàn giaùo duïc ôû Mieàn Nam Töï
Do ngöôøi tröôùc tieân toâi muoán noùi ñeán laø giaùo sö Tieán só
Traàn Höõu Theá. OÂng sinh naêm 1922 taïi laøng Long Trung quaän
Cai Laäy, tænh Myõ Tho. OÂng ñaõ töøng theo hoïc ôû caùc tröôøng
Nguyeãn Ñình Chieåu (hoài coøn laø Colleøge de Myõ Tho), vaø
Petrus Kyù tröôùc khi sang Phaùp laáy baèng Tieán só Khoa Hoïc (Docteur
eøs Sciences). Tieán só Traàn Höõu Theá laø giaùo sö tröôøng ñaïi
hoïc Khoa Hoïc Saøi Goøn. Giaùo sö ñöôïc môøi laøm Boä Tröôûng Boä
Giaùo Duïc thôøi Ñeä Nhaát Coäng Hoøa trong khoaûng thôøi gian töø
1957 ñeán 1960. OÂng maát hoài thaùng 11 naêm 1995 taïi Phaùp.
Döôùi söï laõnh ñaïo cuûa oâng Boä Tröôûng Boä Giaùo Duïc Traàn
Höõu Theá, nhöõng phaùt trieån quan troïng sau ñaây ñaùng ñöôïc
ghi nhaän.
Caùc tröôøng Trung
vaø Tieåu hoïc phaùt trieån thaät maïnh meõ ôû thôøi oâng, nhaát
laø caùc tröôøng Trung hoïc. Tröôùc kia caû Mieàn Nam vaøo caùc
thaäp nieân 1930 vaø 1940 chæ coù 4 tröôøng trung hoïc daønh cho
hoïc sinh Vieät Nam, ñoù laø tröôøng Petrus Kyù, tröôøng Gia Long,
tröôøng Colleøge Le Myre de Vilers (sau naøy laø Nguyeãn Ñình
Chieåu), vaø tröôøng Colleøge de Caàn Thô (sau naøy laø Phan Thanh
Giaûn). Trong 4 tröôøng naøy chæ coù tröôøng Petrus Kyù laø coù
ñuû caùc lôùp Ñeä Nhò Caáp ñeå hoïc sinh hoïc ñeán Tuù Taøi II.
Heä thoáng giaùo duïc ngaét ñoaïn (segmented) vaø gaïn loïc bôûi
quaù nhieàu kyø thi khoù khaên cuûa Phaùp töï noù ñaõ haïn cheá
hoïc sinh leân hoïc caùc lôùp cao raát nhieàu. Ngoaøi lyù do ñoù
coøn coù chính saùch giôùi haïn vieäc giaùo duïc cuûa chính quyeàn
thuoäc ñòa ñoái vôùi ngöôøi daân baûn xöù, nhaát laø ôû caáp cao
töø Tuù Taøi trôû leân. Maëc duø hoï töï cho hoï caùi söù maïng
vaên minh hoùa (mission civilisatrice) xöù keùm môû mang nhöng
treân thöïc teá söï môø roäng veà giaùo duïc cuûa hoï raát laø
haïn cheá. Vaøo cuoái thaäp nieân 1930 treân toaøn coûi Ñoâng
Döông chæ coù 406,669 hoïc sinh Tieåu vaø Sô hoïc trong soá naøy
coù khoaûng 20% laø hoïc sinh Laøo vaø Mieân. Só soá hoïc sinh ôû
trung hoïc Ñeä Nhaát Caáp luùc naøy coù khoaûng treân döôùi 6,000,
tính ra chæ vaøo khoaûng 2% soá ngöôøi hoïc xong Tieåu hoïc ñöôïc
choïn vaøo Naêm Thöù Nhaát trung hoïc maø thoâi. Ñaïi Hoïc Haø
Noäi laø ñaïi hoïc duy nhaát cho toaøn coûi Ñoâng Döông. Soá
ngöôøi hoïc ñaïi hoïc coøn raát ít maëc duø luùc naøy tröôøng ñaõ
coù ñuû caùc phaân khoa Y, Döôïc, Sö Phaïm, Myõ Thuaät, Luaät,
Canh Noâng . . . Ñeán thôøi giaùo sö Traàn Höõu Theá só soá gia
taêng raát nhieàu trong ngaønh giaùo duïc phoå thoâng. Tröôøng
Tieåu hoïc moïc leân ôû khaép nôi, qua khoûi xaõ, xuoáng tôùi aáp.
Moãi tænh coù moät tröôøng trung hoïc Ñeä Nhò Caáp, vaø moãi quaän
coù moät tröôøng trung hoïc Ñeä Nhaát Caáp. Caùc tröôøng trung
hoïc Trònh Hoaøi Ñöùc (Bình Döông), Chaâu Vaên Tieáp (Phöôùc Tuy),
Ngoâ Quyeàn (Bieân Hoøa), Thuû Khoa Nghóa (Chaâu Ñoác), Thoaïi
Ngoïc Haàu (An Giang), Nguyeãn Trung Tröïc (Kieân Giang), Hoaøng
Dieäu (Ba Xuyeân). . . ra ñôøi cuøng luùc vôùi caùc tröôøng coâng
laäp ôû caùc quaän nhö Cai Laäy, Caùi Beø, Chôï Gaïo, v v . . .
Caùc tröôøng trung hoïc lôùn baét ñaàu taùch ñoâi thaønh hai
tröôøng nam vaø nöõ nhö Nguyeãn Ñình Chieåu vaø Leâ Ngoïc Haân ôû
Myõ Tho, Phan Thanh Giaûn vaø Ñoaøn Thò Ñieåm ôû Caàn Thô. Vaøo
ñaàu thaäp nieân 1960 toång soá tröôøng Tieåu hoïc coâng laäp
treân toaøn laõnh thoå Vieät Nam Coäng Hoøa laø 4,625 tröôøng vôùi
1,214,621 hoïc sinh vaø 22,041 giaùo chöùc. ÔÛ baäc Trung hoïc, ôû
thôøi naøy Vieät Nam Coäng Hoøa coù 140 tröôøng coâng laäp vôùi
112,129 hoïc sinh. Só soá gia taêng 200 phaàn traêm so vôùi só soá
hoài nieân khoùa 1954-55. Ñaïi Hoïc Sö Phaïm ñöôïc thaønh laäp ñeå
thay theá Cao Ñaúng Sö Phaïm di chuyeån töø Haø Noäi vaøo töø naêm
1954. Ñaïi Hoïc Hueá cuõng ñaõ hoaït ñoäng. Moät soá thay ñoåi
trong toå chöùc thi cöû cuõng ñaõ ñöôïc aùp duïng. Phaàn vaán ñaùp
ôû caùc kyø thi Tuù Taøi I vaø Tuù Taøi II ñöôïc baõi boû. Cuõng
döôùi thôøi naøy laàn ñaàu tieân kyø thi Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp
ñöôïc taäp trung taát caû veà Saøi Goøn döôùi söï ñieàu khieån
cuûa oâng giaùm ñoác Nha Trung Hoïc coøn raát treû, raát nghieâm
khaéc, nhöng laøm vieäc raát khoa hoïc vaø quy cuû. OÂng giaùm
ñoác Trung Hoïc treû ñoù laø giaùo sö Traàn Vaên Taán, sau naøy
laø Khoa Tröôûng tröôøng Ñaïi Hoïc Sö Phaïm Saøi Goøn. Giaùo sö
Traàn Vaên Taán sinh naêm 1930 taïi quaän Bình Ñaïi, tænh Myõ Tho
(sau naøy laø tænh Kieán Hoøa). Giaùo sö Taán hoïc ôû Colleøge Le
Myre de Vilers (töùc Nguyeãn Ñình Chieåu sau naøy) roài sau ñoù
sang Phaùp laáy baèng Tieán só Toaùn Hoïc ôû Phaùp.
Cuõng döôùi thôøi
Boä Tröôûng Traàn Höõu Theá, Ñaïi Hoäi Giaùo Duïc laàn I ñöôïc toå
chöùc taïi Saøi Goøn, quy tuï nhieàu phuï huynh hoïc sinh, thaân
haøo nhaân só, hoïc giaû, quaân daân chính, caùc ngaønh vaên hoùa
giaùo duïc caùc caáp töø Tieåu hoïc ñeán Ñaïi hoïc, töø Phoå
Thoâng ñeán Kyõ Thuaät. . . Ba phöông chaêm Nhaân Baûn, Daân Toäc,
vaø Khai Phoùng cuûa neàn giaùo duïc quoác gia Vieät Nam ñöôïc
chính thöùc hoùa trong hoäi nghò naøy. Tinh thaàn nhaân baûn ñeà
cao vaø toân troïng giaù trò cuûa con ngöôøi, xem con ngöôøi nhö
moät cöùu caùnh chôù khoâng nhö moät phöông tieän hay moät coâng
cuï phuïc vuï cho moät muïc tieâu naøo khaùc cuûa baát cöù caù
nhaân, ñaûng phaùi hay toå chöùc naøo. Tinh thaàn daân toäc ñoøi
hoûi noäi dung chöông trình phaûi chöùa ñöïng ñöôïc nhöõng söï
kieän vaên hoùa vaø lòch söû gaây nôi hoïc sinh yù thöùc veà quoác
gia daân toäc Vieät Nam, gaây söï töï haøo vaø loøng yeâu nöôùc ôû
theá heä treû ñeå hoï ñoùng goùp vaøo vieäc baûo veä vaø xaây
döïng xöù sôû sau naøy. Tinh thaàn khai phoùng ñoøi hoûi chöông
trình giaùo duïc phaûi coù tính caùch môû roäng cöûa ñeå ñoùn
nhaän nhöõng tö töôûng, nhöõng kieán thöùc khoa hoïc tieán boä ôû
moïi nôi ñeå taïo soá voán hieåu bieát phong phuù, taân tieán vaø
hieän ñaïi chôù khoâng ñoùng kín chaät heïp trong moät heä thoáng
thuyeát lyù hay tö töôûng naøo. Ba phöông chaêm naøy ñöôïc duøng
laøm neàn taûng caên baûn cho trieát lyù giaùo duïc cuûa Vieät Nam
Coäng Hoøa. Nhö ñaõ noùi treân, söï ñoùng goùp vaøo vieäc phaùt
trieån neàn giaùo duïc quoác gia ôû Mieàn
Nam cuûa giaùo sö Traàn Höõu Theá raát ñaùng ñöôïc ngöôøi sau ca ngôïi.
Ñaây khoâng phaûi laø söï phaùt trieån bình thöôøng theo ñaø phaùt
trieån chung cuûa quoác gia maø laø moät söï phaùt trieån vöôït
böïc veà caû hai phöông dieän löôïng laãn phaåm. Giaùo sö tieán só
Traàn Höõu Theá laø ngöôøi xuaát thaân töø tænh Myõ Tho, töø
tröôøng Tieåu hoïc Cai Laäy vaø tröôøng Colleøge Le Myre de Vilers,
töùc trung hoïc Nguyeãn Ñình Chieåu sau naøy.
Sang phaàn ñaàu
cuûa Ñeä Nhò Coäng Hoøa ngöôøi toâi muoán ñeà caäp ñeán nhieàu
nhaát laø giaùo sö Nguyeãn Vaên Tröôøng. OÂng sinh naêm 1930 taïi
Vónh Long, ñaõ töøng theo hoïc caùc tröôøng trung hoïc Phan Thanh
Giaûn, Caàn Thô, vaø Colleøge Le Myre de Vilers, Myõ Tho, tröôùc
khi sang Phaùp hoïc tieáp ôû Toulouse. ÔÛ Phaùp veà giaùo sö
Tröôøng daïy ôû Ñaïi Hoïc Hueá. Naêm 1963, sau khi Ngoâ Ñình Dieäm
bò laät ñoå, giaùo sö Nguyeãn Vaên Tröôøng ñöôïc boå nhieäm laøm
Toång Giaùm Ñoác Trung Tieåu Hoïc vaø Bình Daân Giaùo Duïc thay
theá oâng Traàn Baù Chöùc ñöôïc leân laøm Ñoång Lyù Vaên Phoøng
cho Boä Tröôûng Boä Giaùo Duïc luùc baáy giôø laø giaùo sö Phaïm
Hoaøng Hoä. Giaùo sö Nguyeãn Vaên Tröôøng laø oâng Toång Giaùm
Ñoác Trung Tieåu Hoïc vaø BDGD treû nhaát töø tröôùc ñeán giôø.
OÂng laø moät trong nhöõng ngöôøi thuoäc lôùp treû ñi vaøo haøng
nguõ laõnh ñaïo giaùo duïc. Töø luùc naøy trôû ñi söï laõnh ñaïo
trong laõnh vöïc giaùo duïc ôû Nam Vieät Nam ñaõ ñöôïc chuyeàn
sang tay cuûa nhieàu ngöôøi trong giôùi treû. Ít laâu sau khi cuï
Traàn Vaên Höông laøm Thuû Töôùng laàn ñaàu, giaùo sö Tröôøng
ñöôïc môøi laøm Toång Tröôûng boä Giaùo Duïc. Naêm 1966 thôøi cuûa
UÛy Ban Haønh Phaùp Trung Öông, giaùo sö Tröôøng laïi ñöôïc môøi
ra laøm Toång Tröôûng Giaùo Duïc laàn thöù hai. Thuoäc nhoùm
ngöôøi treû, coù ñaàu oùc côûi môû, tieán boä, giaùo sö Nguyeãn
Vaên Tröôøng raát thieát tha, raát tích cöïc vôùi neàn giaùo duïc
nöôùc nhaø. Raát tieác laø oâng phaûi naém giöû vai troø laõnh
ñaïo giaùo duïc ôû thôøi hoån loaïn, laïi chæ ôû ñòa vò Toång
Tröôûng moät thôøi gian ngaén thaønh ra nhöõng yù töôûng caûi
caùch cuõng nhö nhöõng döï aùn phaùt trieån lôùn lao cuûa oâng
chöa coù cô hoäi thöïc hieän ñöôïc. Duø vaäy nhöõng bieän phaùp
cuûa oâng ñöa ra ñeå ñoái phoù vôùi tình theá roái ren, chaán
chænh hoïc ñöôøng, ñem laïi traät töï kyû cöông cho ngaønh giaùo
duïc trong thôøi hoån loaïn naøy cuõng raát ñaùng ñöôïc noùi ñeán.
Chuùng ta coøn nhôù laø sau khi oâng Dieäm bò ñaûo chaùnh caùc
tröôøng trung hoïc ôû Saøi Goøn vaø moät soá caùc tænh lî lôùn
khaùc phaûi traûi qua moät thôøi kyø heát söùc toái taêm. Moät soá
hoïc sinh do söï xuùi duïc cuûa nhöõng nhoùm ñaàu cô chính trò ñaõ
noåi leân ñaû ñaûo hieäu tröôûng vaø ban giaùm ñoác caùc tröôøng
ñöa ñeán tình traïng hoån loaïn, voâ kyû luaät, voâ traät töï,
khieán cho vieäc daïy doã cuûa giaùo sö vaø vieäc hoïc haønh cuûa
hoïc sinh bò trôõ ngaïi raát nhieàu. Tröôùc tình traïng hoån loaïn
ñoù oâng Toång Giaùm Ñoác Nguyeãn Vaên Tröôøng cöông quyeát duøng
bieän phaùp maïnh ñem laïi kyû luaät vaø traät töï cho hoïc ñöôøng
vôùi baát cöù giaù naøo. Theo leänh môùi cuûa oâng Toång Giaùm
Ñoác thì khi hoïc sinh baát tuaân kyû luaät thì hieäu tröôûng baùo
caùo thaúng veà oâng Toång Giaùm Ñoác ñeå oâng kyù giaáy ñuoåi
hoïc. OÂng muoán chính oâng laõnh traùch nhieäm ñuoåi hoïc sinh
nhö vaäy ñeå traùnh aùp löïc ñòa phöông, traùnh söï traû thuø hay
laøm khoù deã ban giaùm ñoác nhaø tröôøng. Nhôø bieän phaùp cöùng
raén ñoù maø kyû luaät, traät töï ôû hoïc ñöôøng ñöôïc hoài phuïc
nhanh choùng. Nhöng oâng cuõng ñaõ raát ñau loøng khi phaûi kyù
giaáy ñuoåi moät hoïc sinh con cuûa moät coâ giaùo cuõ cuûa oâng
ôû Vónh Long. Phaùp baát vò thaân, oâng ñaõ laøm heát boån phaän
cuûa mình ñoái vôùi chính saùch giaùo duïc do chính mình ñeà
xöôùng. Khi cuï Traàn Vaên Höông ra laøm Thuû Töôùng Chính Phuû
laàn thöù nhaát cuï ñaõ môøi giaùo sö Nguyeãn Vaên Tröôøng laøm
Toång Tröôûng Giaùo Duïc. Thôøi naøy cuõng laø thôøi hoån loaïn ôû
ngoaøi xaõ hoäi cuõng nhö trong hoïc ñöôøng. Moät soá ñaûng phaùi
ñaàu cô chính trò xuùi giuïc hoïc sinh bieåu tình, choáng doái
chính phuû, taïo caûnh baát oån trong moät soá caùc tröôøng trung
hoïc lôùn ôû Ñoâ Thaønh nhö Petrus Kyù, Gia Long v v . . . khieán
cho an ninh traät töï bò xaùo troän, chaúng coøn daïy doã hoïc
haønh gì ñöôïc caû. Moät laàn nöõa giaùo sö Nguyeãn Vaên Tröôøng
phaûi duøng bieän phaùp cöùng raén ñoái phoù vôùi tình theá.
Thoâng Caùo Soá Moät ra ñôøi. Ñaây laø laàn ñaàu tieân Boä Giaùo
Duïc coù thoâng caùo ñaëc bieät nhö vaäy. Thoâng caùo naøy ñaët
chính trò ra ngoaøi hoïc ñöôøng, nghóa laø khoâng coù chính trò ôû
trong hay chen vaøo hoïc ñöôøng. Caùc ñaûng phaùi chính trò phaûi
traû kyû luaät vaø traät töï laïi cho tröôøng hoïc ñeå cho vieäc
hoïc hoûi daïy doã ñöôïc thöïc hieän toát ñeïp. Chính saùch ñaët
chính trò ra ngoaøi hoïc ñöôøng laø moät chính saùch ñuùng veà
phöông dieän giaùo duïc, ñuùng vôùi tinh thaàn nhaân baûn laø moät
trong ba phöông chaêm giaùo duïc cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa ñaõ
ñöôïc ñeà xöôùng tröôùc ñaây trong hoäi nghò giaùo duïc toaøn
quoác vaø ñöôïc Quoác Hoäi chaáp thuaän ban haønh. Theo ñuùng tinh
thaàn naøy khoâng ai coù quyeàn, duø vôùi baát cöù danh nghóa toân
giaùo hay ñaûng phaùi naøo, xuùi giuïc hoïc sinh trung hoïc chöa
ñuû tuoåi tröôûng thaønh, lôïi duïng söï haêng say boàng boät cuûa
tuoåi treû, ñaåy hoï vaøo nhöõng coâng cuoäc choáng ñoái, ñaáu
tranh coát ñeå phuïc vuï cho quyeàn lôïi rieâng tö cuûa phe nhoùm
mình. Duøng tuoåi treû vò thaønh nieân, duøng hoïc ñöôøng (tröôøng
trung hoïc) laøm phöông tieän phuïc vuï cho chính trò laø moät
haønh ñoäng traùi vôùi tinh thaàn nhaân baûn, tinh thaàn toân
troïng giaù trò cuûa con ngöôøi, xem con ngöôøi laø moät cöùu
caùnh chôù khoâng phaûi laø moät phöông tieän.
Coâng lôùn nhaát
cuûa giaùo sö Tröôøng laø ñem laïi cho daân Haäu Giang tröôøng
ñaïi hoïc Caàn Thô. Coâng lôùn naøy thaät khoù queân ñoái vôùi
ngöôøi daân Mieàn Taây Nam Phaàn. Tuy nhieân giaùo sö Tröôøng laø
ngöôøi raát khieâm nhöôøng, oâng khoâng muoán nhaän coâng lao ñoù
laø cuûa oâng, oâng thöôøng noùi laø oâng chaúng coù coâng gì caû,
keát quaû toát ñeïp ñoù coù ñöôïc laø nhôø söï tranh ñaáu maïnh
meõ cuûa nhieàu anh em treû nhö Leâ Thanh Lieâm, Laâm Phi Ñieåu,
Nguyeãn Trung Quaân, Traàn Ngoïc Thaùi, Phan Coâng Minh, Ñaøo
Khaùnh Thoï v v . . . vaø nhaát laø kyû sö Voõ Long Trieàu. Kyû sö
Voõ Long Trieàu laø ngöôøi Bình Ñaïi, Kieán Hoøa. OÂng coù hoïc Le
Myre de Vilers moät thôøi gian ngaén tröôùc khi sang Phaùp laáy
baèng kyû sö canh noâng. Trong chaùnh phuû Nguyeãn Cao Kyø oâng
Trieàu giöõ chöùc vuï UÛy Vieân Thanh Nieân. OÂng ñaõ duøng uy tín
vaø tình caûm caù nhaân ñeå aùp löïc oâng Kyø cho Vieän Ñaïi Hoïc
Caàn Thô ra ñôøi.
Giaùo sö Tröôøng
coù nhöõng suy tö raát saâu saéc veà giaùo duïc. Tieác laø thôøi
gian oâng laøm ôû Boä Giaùo Duïc quaù ngaén, laïi nhaèm luùc hoån
loaïn luoân, thaønh ra oâng khoâng coù cô hoäi ñeå thöïc hieän
nhöõng yù töôûng saâu saéc cuûa oâng. Nhöõng yù töôûng ñoù oâng
ñaõ ghi laïi trong baøi vieát “Tröôøng Phan Thanh Giaûn Caàn Thô
Töï Truyeän” ñaêng trong giai phaåm Phan Thanh Giaûn & Ñoaøn Thò
Ñieåm kyû nieäm 80 naêm thaønh laäp.
Trong nhöõng naêm
cuoái cuûa neàn Ñeä Nhò Coäng Hoøa, laàn ñaàu tieân Boä Giaùo Duïc
coù nhöõng ngöôøi ñaàu naûo laøm vieäc cho Boä moät thôøi gian
laâu nhaát töø xöa ñeán 30 thaùng 4, 1975. Töø tröôùc tôùi ñaây
chöa coù ngöôøi naøo ôû chöùc vuï Toång Tröôûng Giaùo Duïc laâu
baèng oâng Ngoâ Khaéc Tónh. OÂng ôû chöùc vuï naøy töø ñaàu thaùng
6 naêm 1971 ñeán heát thaùng 3 naêm 1975. Ngöôøi thay cho oâng sau
ñoù laø Tieán só Nguyeãn Duy Xuaân, vieän tröôûng Vieän Ñaïi Hoïc
Caàn Thô, nhöng giaùo sö Nguyeãn Duy Xuaân chæ laøm Toång Tröôûng
ñöôïc khoâng ñaày moät thaùng thì maát nöôùc. Coäng söï vieân cuûa
oâng Ngoâ Khaéc Tónh coù hai ngöôøi xuaát thaân töø Myõ Tho, giöõ
vai troø then choát trong hai laõnh vöïc voâ cuøng quan troïng
cuûa giaùo duïc laø Ñaïi Hoïc vaø Trung Tieåu Hoïc. Ngöôøi thöù
nhaát laø giaùo sö Ñoã Baù Kheâ. Giaùo sö Ñoã Baù Kheâ sinh ôû
quaän Cai Laäy, tænh Myõ Tho cuøng queâ vôùi Tieán só Traàn Höõu
Theá. Tieán só Ñoã Baù Kheâ cuõng sinh naêm 1922 nhö Traàn Höõu
Theá. Giaùo sö Kheâ khoâng coù hoïc ôû Le Myre de Vilers maø hoïc
ôû Petrus Kyù khi baét ñaàu vaøo trung hoïc. Ñaäu xong Tuù Taøi II
giaùo sö Kheâ tieáp tuïc hoïc leân ñaïi hoïc ôû Haø Noäi. Sau naøy
oâng laáy baèng Tieán Só ôû Myõ. OÂng chuyeân veà ñaïi hoïc coäng
ñoàng vaø ñaõ ñem yù nieäm naøy aùp duïng vaøo giaùo duïc ñaïi
hoïc ôû Vieät Nam khi oâng laøm Thöù Tröôûng Giaùo Duïc. Giaùo sö
Tieán só Ñoã Baù Kheâ chæ laøm Thöù Tröôûng moät thôøi gian roài
sang laøm Vieän tröôûng Vieän Ñaïi Hoïc Baùch Khoa Thuû Ñöùc vaøo
nhöõng naêm cuoái cuøng cuûa neàn Ñeä Nhò Coäng Hoøa. Ngöôøi thöù
hai laø giaùo sö Tieán só Nguyeãn Thanh Lieâm. Giaùo sö Lieâm sinh
naêm 1934 taïi laøng Taân Myõ Chaùnh, quaän Chôï Gaïo, tænh Myõ
Tho, nhöng lôùn leân ôû beân ngoaïi, taïi laøng Phuù Tuùc, quaän
Bình Ñaïi tænh Myõ Tho (sau naøy thuoäc quaän Haøm Long tænh Kieán
Hoøa). Giaùo sö Lieâm hoïc ôû trung hoïc Le Myre de Vilers roài
leân Petrus Kyù. Giaùo sö Lieâm toát nghieäp Cao Ñaúng Sö Phaïm,
coù baèng Cöû Nhaân Giaùo Khoa Vieät Haùn, vaø sau naøy laáy baèng
Tieán só ôû Myõ (Ph.D. veà Research and Evaluation in Education).
OÂng ñaõ töøng laøm hieäu tröôûng tröôøng trung hoïc Trinh Hoaøi
Ñöùc, Bình Döông, vaø tröôøng Petrus Tröông Vónh Kyù, Saøi Goøn,
roài laøm Chaùnh Thanh Tra Tröôûng Ban Soaïn ñeà Thi, tröôùc khi
veà Boä Giaùo Duïc giöõ chöùc vuï Phuï Taù Ñaëc Bieät ngang haøng
Thöù Tröôûng ñaëc traùch Trung Tieåu Hoïc vaø Bình Daân Giaùo Duïc
töø thaùng 6 naêm 1971. OÂng cuõng laø Chuû Tòch Hoäi Ñoàng Caûi
Toå Chöông Trình, vaø Chuû Tòch Hoäi Ñoàng Caûi Toå Thi Cöû. Trong
nhöõng ngaøy cuoái cuûa cheá ñoä oâng laø Thöù Tröôûng Boä Giaùo
Duïc beân caïnh giaùo sö Toång Tröôûng Nguyeãn Duy Xuaân.
Sau ñaây laø
nhöõng phaùt trieån vaø ñoåi môùi trong neàn giaùo duïc ôû Mieàn
Nam Töï Do trong khoaûng thôøi gian töø 1971 ñeán 1975 :
Só soá vaø tröôøng sôû. Trong
nieân khoùa 1973-74 só soá hoïc sinh Tieåu hoïc laø 3,101,560 gia
taêng gaàn ba laàn só soá hoài möôøi naêm veà tröôùc. ÔÛ baäc
Trung hoïc toång soá hoïc sinh laø 1,091,779 taêng gaép boán laàn
só soá hoài nieân khoùa 1963-64. Tyû leä hoïc sinh xong Tieåu hoïc
ñöôïc vaøo Trung hoïc laø 62% trong khi tyû soá ñoù chöa ñöôïc 50%
vaøo nhöõng naêm cuoái thôøi Ñeä Nhaát Coäng Hoøa. Naêm 1974 coù
khoaûng 2,500 xaõ döôùi söï kieåm soaùt cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa.
Khoaûng moät phaàn tö soá xaõ naøy coù moät tröôøng Trung Hoïc Ñeä
Nhaát Caáp goïi laø tröôøng Trung Hoïc Tænh Haït. Trung Hoïc Tænh
Haït laø coâng thöùc môùi nhaèm ñaùp öùng nhu caàu giaùo duïc cuûa
con em ôû baäc trung hoïc. Theo coâng thöùc naøy thì phuï huynh
hoïc sinh ñòa phöông ñoùng goùp xaây caát tröôøng sôû, phoøng hoïc.
Khi xaây xong thì Boä Giaùo Duïc (phaàn Trung Tieåu Hoïc) seõ boå
nhieäm giaùo chöùc ñeán ñieàu haønh, giaûng daïy. Khoaûng 600
tröôøng Trung Hoïc Tænh Haït ñöôïc thaønh laäp theo coâng thöùc
naøy trong voøng ba naêm töø 1972 ñeán 1975. Tính trung bình cöù 4
xaõ laø coù 1 tröôøng Trung Hoïc Tænh Haït. Caùc tröôøng trung
hoïc ôû caùc quaän lî haàu heát ñeàu trôû thaønh Trung Hoïc Ñeä
Nhò Caáp. Toång soá giaùo chöùc Trung Tieåu hoïc ñaõ vöôït con soá
100,000. Chöông trình Toång Hôïp ñöôïc ban haønh. Moät soá tröôøng
trung hoïc phoå thoâng ñöôïc bieán caûi thaønh tröôøng toång hôïp
nhö tröôøng Thoaïi Ngoïc Haàu (An Giang), tröôøng Nguyeãn Trung
Tröïc (Kieân Giang), Phan Thanh Giaûn (Caàn Thô), tröôøng trung
hoïc Kieán Phong, beân caïnh nhöõng tröôøng ñöôïc thieát laäp laø
tröôøng toång hôïp ngay töø ñaàu nhö tröôøng Chöôûng Binh Leã,
tröôøng Nguyeãn An Ninh, tröôøng Söông Nguyeät Anh, v v . . .
Cuøng vôùi söï lôùn maïnh raát nhanh cuûa neàn giaùo duïc phoå
thoâng ôû baäc Trung Tieåu hoïc, caùc tröôøng ñaïi hoïc theo coâng
thöùc môùi cuõng ñöôïc thieát laäp ñeå kòp thôøi ñaùp öùng vôùi
nhu caàu. Coâng thöùc môùi nhaèm phaùt trieån nhanh choùng ôû baäc
ñaïi hoïc laø Ñaïi Hoïc Coäng Ñoàng. Moät soá ñaïi hoïc môùi ra
ñôøi theo coâng thöùc naøy laø Ñaïi Hoïc Coäng Ñoàng Tieàn Giang
ôû Myõ Tho, Ñaïi Hoïc Coäng Ñoàng Duyeân Haûi ôû Nha Trang, Saép
thieát laäp xong laø Ñaïi Hoïc Coäng Ñoàng Quaûng Ñaø. Döï aùn
Ñaïi Hoïc Coäng Ñoàng Long Hoà ôû Vónh Long cuõng ñaõ ñöôïc noùi
ñeán tröôùc ngaøy Vieät Nam Coäng Hoøa maát veà tay Coäng Saûn.
Caûi toå haønh chaùnh giaùo
duïc ôû ñòa phöông vaø trung öông. ÔÛ trung öông Toång Nha Trung
Tieåu Hoïc vaø Bình Daân Giaùo Duïc bò baõi boû. Nha Tieåu Hoïc,
Nha Trung Hoïc vaø Nha Tö Thuïc gom veà laøm thaønh Nha Hoïc
Chaùnh ôû taïi Boä. Sôû Khaûo Thí tröôùc kia thuoäc Toång Nha bay
giôø bieán thaønh Nha Khaûo Thí cuûa Boä. Taïi trung öông baây
giôø coù 14 nha vaø 1 trung taâm (Trung Taâm Hoïc Lieäu). ÔÛ ñòa
phöông, moãi tænh tröôùc kia coù moät Ty Tieåu Hoïc vaø moät soá
tröôøng trung hoïc. Caùc tröôøng Tieåu hoïc trong tænh thì thuoäc
Ty Tieåu Hoïc cai quaûn, vaø caùc ty tieåu hoïc ñöôïcñaët döôùi
quyeàn ñieàu khieån cuûa giaùm ñoác Nha Tieåu Hoïc. Caùc tröôøng
trung hoïc thì phaûi veà thaúng oâng giaùm ñoác Nha Trung Hoïc
nhaän leänh. Khi soá tröôøng trung hoïc taêng leân quaù nhieàu Nha
Trung Hoïc khoâng tröïc tieáp ñieàu haønh caùc tröôøng ñöôïc nöõa.
Do ñoù töø 1973 Sôû Hoïc Chaùnh ra ñôøi. Sôû Hoïc Chaùnh laø cô
quan giaùo duïc ñòa phöông coi caû trung tieåu hoïc phoå thoâng
vaø chuyeân nghieäp trong toaøn tænh. Theo heä thoáng haøng doïc,
Sôû Hoïc Chaùnh thuoäc Nha Hoïc Chaùnh Boä Giaùo Duïc. Treân toaøn
quoác, Vieät Nam Coäng Hoùa coù taát caû 50 sôû hoïc chaùnh ñaët
taïi 48 tænh vaø 2 thò xaõ (Ñaø Naúng vaø Vuõng Taøu).
Caûi toå thi cöû. Vì soá thí
sinh caøng ngaøy caøng ñoâng cho neân vieäc toå chöùc thi cöû
caøng ngaøy caøng khoù khaên naëng neà. Tröôùc 1960 soá thí sinh
coøn ít vaø Boä Giaùo Duïc coøn toå chöùc ñöôïc raát nhieàu kyø
thi nhö thôøi Phaùp thuoäc : thi Tieåu Hoïc, thi vaøo Ñeä Thaát,
thi Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp vôùi caû hai phaàn thi vieát vaán
ñaùp, thi Tuù Taøi I (vieát vaø vaán ñaùp), thi Tuù Taøi II (vieát
vaø vaán ñaùp). Tuù Taøi I vaø II laïi coù hai kyø, kyø I vaø II
cho moãi naêm. Sang thaäp nieân kyø thi Tieåu Hoïc ñöôïc baõi boû,
Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp chæ coù thi vieát thoâi, khoâng coøn
vaán ñaùp, vaø sau ñoù cuõng boû luoân Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp
nhöng laïi toå chöùc kyø thi Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp Traùng
Nieân cho moät ít ngöôøi lôùn tuoåi. Ñeán naêm 1973 kyø thi Tuù
Taøi I cuõng ñöôïc baõi boû luoân chæ coøn giöõ kyø thi Tuù Taøi
II xem nhö kyø thi toát nghieäp baäc Trung Hoïc. Caùch thöùc laøm
ñeà thi thì thay ñoåi töø caùch ñaùnh maùy moät ít ñeà thi roài
giao cho giaùm thò phoøng cheùp tay treân baûng. Sang ñaàu thaäp
nieân 1960 ñeà thi môùi ñöôïc in roneùo phaùt cho moãi thí sinh.
Ñeà thi laøm theo loái caâu hoûi vaø thí sinh phaûi vieát caâu
traû lôøi daøi doøng (essay). Loái ra ñeà thi naøy raát chuû quan,
giôùi haïn caùc caâu hoûi trong moät soá raát ít chuû ñieåm, ñoøi
hoûi hoïc sinh phaûi hoïc thuoäc loøng raát nhieàu ñeå coù theå
vieát laïi kòp thôøi nhöõng gì ñaõ hoïc trong saùch vôû. Vôùi loái
ra ñeà thi nhö vaäy ngöôøi ta khoâng theå naøo khaûo saùt ñöôïc
moät caùch khaùch quan vaø toång theå söï thu nhaän vaø hieåu
bieát cuûa hoïc sinh veà nhöõng moân quan troïng trong chöông
trình hoïc. Ñeà thi vaø caùch chaám thi theo loái naøy deã ñöa
tôùi vieäc hoïc sinh hoïc tuû, ñaùnh buøa, cheùp baøi, vaø giaùm
khaûo chaám böøa (thuû vó ngaâm), tìm baøi vaø naâng ñieåm. Hoà sô
thi cöû nhö ghi danh, laøm phieáu baùo danh, soå ñieåm, ghi ñieåm,
coïng ñieåm, v v . . . taát caû ñeàu laøm baèng tay vaø khi thí
sinh quaù ñoâng thì khoâng traùnh ñöôïc nhöõng sô soùt. Caùc kyø
thi keùo daøi heát caû muøa heø vaø caùc giaùo sö daïy lôùp thi
phaûi ñi gaùc thi, chaám thi luoân, khoâng coøn thì giôø nghæ ngôi
hay laøm vieäc gì khaùc. Caùi haïi nhaát cuûa caùc kyø thi laø
giôùi haïn raát nhieàu soá ngöôøi thi ñaäu, gaïn loïc quaù nhieàu
hoïc sinh khoâng ñeå cho coù nhieàu hoïc sinh tieán leân caùc caáp
cao ôû treân. Moät traêm hoïc sinh khi xong Tieåu hoïc chæ coøn
khoâng ñaày 50 em ñöôïc vaøo Trung hoïc coâng laäp, moät soá khaùc
phaûi vaøo tö thuïc neáu gia ñình coù tieàn. Trong soá 50 em naøy
sau khi xong Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp chæ coøn khoaûng 20 em vaøo
Ñeä Tam roài Ñeä Nhò vaø döï thi Tuù Taøi I. Xong Tuù Taøi I coøn
khoâng ñaày 10 ngöôøi leân hoïc thi Tuù Taøi II. Thöôøng thì haàu
heát nhöõng ngöôøi ñaäu xong Tuù Taøi I ñeàu seõ ñaäu Tuù Taøi II
sau ñoù. Thaønh ra tính trung bình khoâng hôn 10% hoïc sinh vaøo
trung hoïc ñöôïc toát nghieäp trung hoïc. Thaät laø phi lyù khi
raát nhieàu hoïc sinh phaûi maát thì giôø hoïc bao nhieâu naêm,
chính phuû phaûi toán bao nhieâu tieàn baïc ñeå lo cho hoï ñi hoïc
roài roát laïi chæ moät hai ngaøy thi cöû hoï ñaõ phaûi vöùt boû
heát bao nhieâu coâng lao, tieàn baïc cuûa coâng cuõng nhö cuûa tö.
Caàn phaûi coù söï caûi toå veà thi cöû ñeå caûi tieán heä thoáng
löôïng giaù vaø ño löôøng trình ñoä hoïc vaán cuûa hoïc sinh vaø
ñeå ñöông ñaàu vôùi aùp löïc cuûa só soá moãi ngaøy moät gia taêng
nhanh choùng. Hoäi Ñoàng Caûi Toå Thi cöû ra ñôøi vaø laøm vieäc
raùo rieát ñeå ñi ñeán nhöõng bieän phaùp söûa ñoåi quan troïng
töø 1973. Hoà sô thí vuï, phieáu baùo danh, chaám ñieåm, ghi ñieåm,
coïng dieåm, tính ñieåm/ñònh haïng v v . . . taát caû ñeàu ñöôïc
ñieän toaùn hoùa. Baøi thi traéc nghieäm khaùch quan (objective
tests) vôùi caâu traéc nghieäm coù nhieàu löïa choïn (multiple
choice) ñöôïc duøng ñeå thay theá baøi thi theo loái luaän ñeà
(essay). Baûng traû lôøi (answer sheets) ñöôïc ñaët mua ôû Myõ ñeå
coù theå chaám baèng maùy vaø chuyeån keát quaû qua maùy ñieän
toaùn ñeå coïng ñieåm, tính ñieåm tieâu chuaån (standard score),
ñònh haïng vaø laøm danh saùch truùng tuyeån vaø phaùt haønh caùc
chöùng chæ. Caùch thöùc soaïn thaûo caùc caâu hoûi traéc nghieäm
cuõng nhö caùch thöùc phaân tích caùc caâu hoûi (item analysis)
sau khi thöû nghieäm ñeàu ñöôïc thöïc hieän ñuùng phöông phaùp
khoa hoïc. Phaàn ñoaùn moø cuûa thí sinh (guessing) cuõng ñöôïc
döï truø trong caùch tính ñieåm. Tín Ñoä (Reliability) vaø Hieäu
Ñoä (Validity) cuûa caùc baøi traéc nghieäm ñöôïc nghieân cöùu
xaùc ñònh kyõ. Nhoùm Maãu (Sample) vaø Nhoùm Ñònh Chuaån (Norm
Group) vôùi treân 10,000 hoïc sinh treân toaøn quoác ñöôïc ngaãu
nhieân choïn löïa (randomly selected) ñeå töø ñoù tính ñieåm Trung
Bình (Mean) vaø Ñoä Leäch Tieâu Chuaån (Standard Deviation) vaø
bieán Ñieåm Thoâ (Raw Score) ra Ñieåm Tieâu Chuaån (Standard
Score). Caùc vò thanh tra trong ban soaïn ñeà thi cuøng moät soá
caùc chuyeân vieân cuûa Nha Khaûo Thí vaø nhieàu ngöôøi coù traùch
nhieäm trong ngaønh giaùo duïc trung tieåu hoïc ñaõ haêng say laøm
vieäc trong hai naêm trôøi ñeå tieán tôùi vieäc caûi toå voâ cuøng
quan troïng naøy.
Thay ñoåi quan nieäm giaùo
duïc. Giaùo duïc
môùi coù tính caùch phoå thoâng, môû roäng cöûa cho taát caû moïi
ngöôøi chôù khoâng chæ daønh rieâng cho moät thieåu soá naøo. Moïi
ngöôøi ñeàu coù quyeàn ñöôïc höôûng giaùo duïc, coù quyeàn coù cô
hoäi ñoàng ñeàu ñeå höôûng söï giaùo duïc cuûa quoác gia. Giaùo
duïc khoâng duøng nhöõng bieän phaùp gaïn loïc haïn cheá soá
ngöôøi ñi hoïc baèng nhöõng kyø thi khoù khaên ngaét ñoaïn ôû baäc
trung hoïc ñeå giôùi haïn soá ngöôøi ñi hoïc. Caøng coù nhieàu
ngöôøi ñöôïc ñi hoïc thì daân trí caøng cao. Caøng coù nhieàu
ngöôøi hoïc leân cao thì nöôùc nhaø caøng tieán boä caøng ñöôïc
hieän ñaïi hoùa.
Töø 1955 ñeán 1975, trong hai
möôi naêm naøy neàn giaùo duïc cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa ñaõ phaùt
trieån voâ cuøng nhanh choùng mace duø quoác gia phaûi ñöông ñaàu
vôùi nhöõng khoù khaên cuûa cuoäc chieán khi noùng khi laïnh
choáng laïi chuû nghóa Coäng Saûn vaø nhöõng baát oån chính trò
xaõy ra raát thöôøng ôû Mieàn Nam. Phaàn thì ngaân saùch eo heïp (chæ
vaøo khoaûng töø 7% ñeán 7.5% ngaân saùch quoác gia; quoác phoøng
treân 40%, noäi vuï khoaûng 13%) vì phaûi daønh phaàn lôùn cho an
ninh quoác phoøng, phaàn thò bò Coäng Saûn tích cöïc phaù hoaïi,
phaàn thì bò nhöõng baát oån chính trò noäi boä, nhöng taát caû
nhöõng khoù khaên ñoù ñeàu ñöôïc vöôït qua ñeå ñaït nhöõng keát
quaû heát söùc khaû quan so vôùi neàn giaùo duïc cuûa Coäng Saûn
ôû Baéc Vieät cuøng trong thôøi gian naøy. Keát quaû toát ñeïp ñoù
sôû dó coù ñöôïc laø nhôø ôû thaønh taâm thieän chí vôùi nhöõng
noå löïc khoâng ngöøng cuûa raát nhieàu ngöôøi laøm giaùo duïc
cuøng söï yeåm trôï heát söùc tích cöïc cuûa moïi giôùi daân,
quaân, caùn, chính Vieät Nam Coäng Hoøa. Trong soá nhöõng ngöôøi
laõnh ñaïo giaùo duïc coù ñoùng goùp nhieàu coâng lao trong vieäc
phaùt trieån giaùo duïc ôû Mieàn Nam coù nhöõng vò töøng sinh
tröôûng ôû Myõ Tho hay ñaõ töøng xuaát thaân töø tröôøng Le Myre
de Vilers hay Nguyeãn Ñình Chieåu nhö ñaõ thaáy treân.
TOP